Özel Gereksinimli Bireylerde El İşi Çalışmalarının Günlük Yaşam Becerilerine Katkısı

Özel Gereksinimli Bireylerde El İşi Çalışmalarının Günlük Yaşam Becerilerine Katkısı

Günlük yaşamda özel gereksinimli bireylerin kendi işlerini mümkün olduğunca kendilerinin yapabilmeleri önemlidir. Bu hem yaşam kalitelerini artırıp hem ailelerine de büyük katkı sağlar. Bunlar giyinmek, düğme iliklemek, fermuar çekmek, saç taramak, ayakkabı bağlamak, çekmece ve dolaplarını düzenlemek, çatal kaşık kullanmak, yapıştırmak ve küçük işleri tamamlamak gibi günlük hayatta sık sık karşılaşılan durumlardır. El işi çalışmaları da bu becerilerin gelişmesine katkı sağlayabilir.

             El işi dersinde kullanılan birçok araç ve gereçler aslında günlük yaşamda kullandığımız eşyalara benzer. Makas kullanmak, ip bağlamak, taşıt katlamak, kâğıtların ve perçin yardımı ile çeşitli şekiller vermek, düğme dikmek, iğneye ip geçirmek, boncuk dizmek veya bir parçayı yapıştırmak öğrencinin elini daha kontrollü kullanmasını sağlar. Parmak kaslarının elindeki sinir uçlarını güçlendirir. Bu çalışmalar düzenli olarak yapıldığında öğrenci günlük yaşamda karşılaştığı bazı işleri daha kolay yapabilir.

             Örneğin düğme dikme çalışması yapan bir öğrenci, zamanla kendi kıyafetinin düğmesini iliklemeyi daha kolay öğrenebilir. Teyel atma ile başlayıp küçük dikiş çalışmaları ile söküklerini dikebilir. İp bağlama çalışmaları ise ayakkabı bağlama, fiyonk atma gibi günlük yaşam becerilerine hazırlık olabilir. Kâğıt katlama, kesme ve yapıştırma çalışmaları da el kaslarının gelişmesine ve öğrencinin ellerini daha kontrollü kullanmasına yardımcı olur. Bu sayede günlük yaşamda paket yapma gibi beceriler kazanmasını sağlayabilir.

El işi çalışmalarında öğrencinin her şeyi öğretmenin yapmasını beklememek gerekir. Öğrencinin yetenek ve kabiliyetlerini hedefleyip kendisinin yapmasına fırsat vermek gerekir. Örneğin öğretmen kaydı öğrencinin yerine kesmek yerine öğrenciye makası doğru şekilde kullanmayı gösterebilir ve daha sonra öğrencinin kendisinin denemesini sağlayabilir. İlk başta düzgün yapamasa bile tekrar denemesine izin verilmelidir.

Bu çalışmalar aynı zamanda öğrencinin bir işi başından sonuna kadar tamamlamasını öğretir. Örneğin bir etkinlikte önce malzemeler hazırlanır, daha sonra kesme, boyama ve yapıştırma yapılır. En sonunda ortaya bir ürün çıkar. Öğrenci bu aşamaları takip ettikçe bir işe başlangıcı, devam ettirmeyi ve bitirmeyi öğrenebilir.

Günlük yaşam becerilerinin gelişmesi için çalışmaların öğrencinin seviyesine uygun olması gerekir. Çok zor bir etkinlikle başlamak öğrencinin kısa sürede sıkılıp çalışmayı bırakmasına neden olabilir. Bu nedenle önce kolay çalışmalar yapılmalı, öğrenci alıştıkça daha zor çalışmalara geçilmelidir.

El işi çalışmalarında öğrencinin seçim yapmasına da fırsat verilebilir. Her öğrenci yeteneği doğrultusunda yönlendirilip geliştirilebilir. Örneğin; “Hangi rengi kullanmak istersin?”, “Önce bunu mu yapalım?” gibi sorular sorularak. Böylece öğrenci kendi kararını vermeyi öğrenir. Günlük yaşamda kendi kararlarını verebilmek de önemli bir beceridir.

Grup halinde yapılan el işi çalışmalarında günlük yaşam becerilerini destekleyebilir. Öğrenciler malzemeleri paylaşabilir, birbirlerinden yardım isteyebilir ve sırayla çalışabilir. Örneğin bir öğrenci boyama yaparken diğeri zımpara işi, vernikleme işi yapabilir. Böylece öğrenciler hem bir işte çalışmayı hem de başkasının hakkına saygı göstermeyi öğrenebilir.

El işi çalışmalarının bir başka yararı da öğrencinin dikkatini toplamasına yardımcı olmasıdır. Bir parçayı doğru ve yapıştırmak, belirli bir çizginin üzerinden kesmek, renk uyumunu sağlamak veya boncukları küçük, büyük uyumu sırasıyla dizmek için öğrencinin yaptığı işe dikkat etmesi gerekir. Bu çalışmalar öğrencinin bir işe belli bir süre odaklanmasına yardımcı olabilir.

Evde de bu tür çalışmaların devam ettirilmesi mümkündür. Aileler çocuğun günlük hayatta yapabileceği küçük işleri onun yerine yapmamalıdır. Örneğin kıyafetlerini katlamak, çekmece düzenlemek, çantasını hazırlamak, düğmesini iliklemek veya kullandığı malzemeleri yerine koymak gibi işleri kendisinin yapmasına fırsat verebilir. Başta yavaş yapması veya hata yapması normaldir. Önemli olan zamanla bu işleri daha bağımsız yapabilmesidir.

Aileler evde basit el işi çalışmalarında yapabilir. Örneğin eski kumaşlardan küçük bir kese dikmek, boncukları ipe dizmek, kâğıt katlamak veya düğme dikmeyi denemek gibi etkinlikler yapılabilir. Ancak çocuğun güvenliği için makas, iğne veya küçük parçalar kullanırken mutlaka yaşına ve özelliklerine uygun önlemler alınmalıdır.

Öğrencinin yaptığı çalışma beğenildiğinde ve emeği fark edildiğinde kendisine olan güveni de artabilir. “Bunu kendin yaptın.”, “Bugün daha güzel yaptın.” veya “Artık bunu yardım almadan yapabiliyorsun.” gibi sözler öğrenciyi motive edebilir. Burada önemli olan sadece ortaya çıkan ürün değil, öğrencinin gösterdiği çabadır.

Sonuç olarak el işi çalışmaları özel gereksinimli bireyler için sadece boş zaman etkinliği değildir. Bu çalışmalar öğrencinin el becerilerini geliştirirken günlük yaşamda ihtiyaç duyacağı birçok beceriyi öğrenmesinde de yardımcı olabilir. Öğrencinin kendi işini kendisinin yapmasına fırsat verilmesi, sabırlı olunması ve küçük ilerlemelerin desteklenmesi sayesinde bireyin bağımsızlığı arttırılabilir. Bu nedenle el işi etkinlikleri günlük yaşam becerilerini öğretirken kullanılabilecek faydalı ve eğlenceli çalışmalardan biridir.